Vraag

  

Wat is de diepere betekenis van de gevoelens van schuld en schaamte?
Hoe kan ik ze het beste onderzoeken, hoe er het beste mee om te gaan, hoe ze op te laten lossen en wat is de zin ervan?
Alvast bedankt.

.

Antwoord

 

Schuld en schaamte hebben elk hun eigen oorzaak en daardoor ook een eigen betekenis en wijze van aanpak.
Schuld is een nalatigheid waarvan men op de een of andere manier bewust is geweest op het moment dat het gebeurde.
Schuldgevoelens ontstaan doordat we iets geweigerd hebben. Dit weigeren kan op een heel subtiel niveau zijn geweest, een flits van een seconde dat we wisten het niet te moeten doen en het toch deden. En alle andere gradaties die bewuster waren. Tot en met een waarschuwing die luid en duidelijk aan ons werd gegeven.
Een waarschuwing die zowel uit onszelf kan komen of door een ander kan worden gegeven.
Maar in alle gevallen wilden we niet luisteren.
Zelfs in gevallen waarvan men in het algemeen zegt: ‘Daar kun je toch niets aan doen, je was nog zo klein, hoe moest je dat hebben kunnen voorkomen?’
Zelfs dan vindt er een weigering plaats in het gevoelsleven, hoe klein we ook zijn, een schuldgevoel vindt zijn oorsprong in deze weigering. Of dit nu redelijk is of niet, doet er niet toe, het schuldgevoel is er.

Schaamte heeft meer met normen en waarden te maken, met regels en ideeën waaraan men zich op de een of andere manier niet gehouden heeft.
Men kan zich schamen over de eigen kleinzieligheid, de getoonde jaloezie, de beleefde wraakgevoelens. Iets wat je eigenlijk niet zou moeten doen of voelen, maar wel hebt gevoeld of gedaan.
Schaamte is daardoor meer maatschappelijk en/of cultureel geladen. Schaamte in sommige culturen (denk aan eerwraak bijvoorbeeld) heeft een hele andere diepte en beleving dan bij ons in het Westen.
In het algemeen: schuld is persoonlijk geladen, schaamte is zowel persoonlijk als sociaal-cultureel geladen.
 

De aanpak

Schuldgevoelens pak je aan door ze eerst te erkennen.
Dit betekent dat je jezelf geen enkele verontschuldiging of verzachting toestaat. Je bent schuldig. Volledig verantwoordelijk voor wat er is gebeurd.
Hoe klein je ook was.
Alleen door zo totaal deze schuld te erkennen, haal je het initiatief weer naar je toe. Want als jij voor honderd procent schuldig bent, dan ben je ook in staat daar iets aan te veranderen.
Deze verandering is alleen mogelijk door eerst deze aanvaarding volledig te doorvoelen.
De volgende stap is een besluit in jezelf te formuleren waarmee je deze schuld kunt herstellen. Want dat is het mooie van het leven: altijd zijn we in staat te herstellen, goed te maken wat we in andere tijden verkeerd hebben gekozen. Nu besluiten we het goed te doen. Dit besluit vraagt een persoonlijke formulering die het mogelijk maakt dezelfde weigering niet meer te maken.
Vanaf nu nemen we het besluit zeer goed op te letten bij elke weigering die ons innerlijk aangeeft. De scherpte van deze opmerkzaamheid is de andere zijde van de volledige aanvaarding en opneming van het schuldgevoel.
Door deze opmerkzaamheid toe te passen en te ervaren dat we daartoe werkelijk in staat zijn, lossen we met elke keer dat we dit doen, onze schuld af.
Besluit voor besluit herstellen we onszelf, verruilen we de oude weigering voor een actuele en vrijmakende keuze.

Schaamte vraagt een andere aanpak. Dat waarvoor men zich schaamt, is een onvolwassenheid van onze persoonlijkheid.
Je kunt je ervoor blijven schamen maar effectiever is het om te achterhalen waarom je die gevoelens hebt. Waarom ben je jaloers? Waarom heb je die neiging? Waarom schaam je je voor je uiterlijk? Voor je beperkte middelen? Voor de dingen die je in het verleden in een drieste bui hebt gedaan?
Je zult ontdekken dat er achter elk schaamtegevoel een tekort verborgen gaat. Achter de jaloezie ligt een tekort aan aandacht. Achter je onzekerheid
ligt een onderwaardering van jezelf en daarachter liggen herinneringen waarin anderen je plaagden, etc.
Achter je wilde verleden ligt een grote behoefte aan losmaking, vrijmaking. Schaamte is een zwakke plek die nog sterk moet worden.
Zoals schuldgevoel een weigering is die nog één keer gevoeld moest worden om je daarna te kunnen vrijmaken van je eigen veroordeling, zo is schaamte de oproep je vrij te maken van het oordeel van anderen.

Theije Twijnstra